سازمان خصوصی سازی

«با صلوات بر محمد و ال محمد»

وزارت اموراقتصادی و دارایی– وزارت دادگستری– اتاق بازرگانی، صنایع، معادن و کشاورزی ایران

 اتاق تعاون ایران– مجلس شورای اسلامی– سازمان برنامه و بودجه کشور– شورای رقابت

هیأت واگذاری در جلسه مورخ 1404/12/04 به پیشنهاد سازمان خصوصی­‌سازی اصلاح «دستورالعمل اجرایی روش انتخاب مشتریان راهبردی (استراتژیک) و احراز و پایش اهلیت مدیریتی در واگذاری‌ها» را تصویب و به شرح زیر جایگزین دستورالعمل مصوب شماره 207260 مورخ1398/10/22 و اصلاحات بعدی آن نمود:

«دستورالعمل اجرایی روش انتخاب مشتریان  راهبردی (استراتژیک) و احراز و پایش اهلیت مدیریتی در واگذاری‌ها»

ماده 1 - تعاریف:

1. قانون:  قانون اجرای سیاست‌های کلی اصل (4­4) قانون اساسی.
2. سازمان: سازمان خصوصی‌سازی.
3. موارد قابل واگذاری: سهام، سهم ‌الشرکه، حق تقدم ناشی از سهام یا سهم ‌الشرکه، اموال و دارایی و حقوق مالکانه متعلق به دولت در شرکت‌ها، بنگاه‌‌ها ، موسسات و سایر نهادهای مالی موضوع قانون بازار اوراق بهادار ج.ا.ا
4. عرضه عمده سهام: سهامی که به صورت رقابتی و در قالب یک بلوک مشخص و یکجا عرضه شده و منجر به انعقاد قرارداد واگذاری می­‌شود. عرضه عمده شامل موارد زیر می­‌باشد:

الف) عرضه عمده سهام کنترلی: عرضه میزانی از سهام، سهم ‌الشرکه، حق تقدم ناشی از سهام یا سهم ‌الشرکه و حقوق مالکانه بنگاه مورد واگذاری که خریدار یا خریداران آن، اختیار یا امکان تعیین اکثریت اعضا را در هیأت مدیره بنگاه مورد واگذاری داشته باشند یا کسب نمایند.

ب) عرضه عمده سهام مدیریتی: عرضه میزانی از سهام، سهم ‌الشرکه، حق تقدم ناشی از سهام یا سهم ‌الشرکه و حقوق مالکانه بنگاه مورد واگذاری که خریدار یا خریداران آن، اختیار یا امکان تعیین حداقل یک و حداکثر دو عضو را در هیأت مدیره بنگاه مورد واگذاری داشته باشند یا کسب نمایند.

ج) عرضه عمده سهام غیرمدیریتی: به سایر عرضه­های عمده­­ای به غیر از عرضه عمده کنترلی و مدیریتی؛ اطلاق می­شود.

تبصره: سهام غیرکنترلی(اعم از مدیریتی یا غیرمدیریتی) که به تشخیص سازمان خصوصی­‌سازی و تأئید هیئت واگذاری در زمان تصویب قیمت؛ خریدار(سایر سهامداران) با احتساب سهام تحت تملک مستقیم و غیرمستقیم خود(با دو واسطه)، قادر به انتخاب اکثریت اعضای هیئت مدیره گردد؛ در زمان ارزیابی صلاحیت به عنوان عرضه سهام عمده کنترلی محسوب خواهد شد. آن دسته از خریدارانی که در زمان واگذاری؛ سهامدار کنترلی باشند، مشمول این تبصره نخواهند بود.

5. بنگاه غیرشرکتی: آن‌دسته از بنگاه­‌های اقتصادی که شخصیت مستقل حقوقی نداشته و در قالب شرکت فعالیت نمی­‌کنند.
6. کارگروه ارزیابی : کارگروه ارزیابی موضوع ماده (4) این دستورالعمل.
7. کمیسیون مزایده: کمیسیون مزایده موضوع شیوه نامه نحوه برگزاری مزایده بنگاه‌­های مشمول واگذاری مصوب هیأت عامل سازمان.
8. کارگروه مذاکره: کارگروه مذاکره موضوع دستورالعمل واگذاری سهام یا بنگاه‌های قابل واگذاری از طریق مذاکره مصوب هیأت واگذاری.
9. ذی‌نفع نهایی عمده: شخص حقیقی است که به‌ واسطه تملک مستقیم سهام/سهم الشرکه(با دو واسطه)، سهامدار کنترلی شخص حقوقی متقاضی باشد.

ماده 2- ارزیابی ها:

به منظور ارزیابی اشخاص مشمول این دستورالعمل، در زمان تصویب قیمت و شرایط موارد قابل واگذاری؛ ماهیت بلوک سهام شرکت مورد عرضه به شرح زیر توسط هیأت واگذاری تعیین خواهد شد:

1) سهام غیرمدیریتی

2) سهام مدیریتی

3) سهام کنترلی

الف ) اهلیت عمومی:

معیارهای ارزیابی: ارزیابی اهلیت عمومی، مطابق معیارهای جدول زیر توسط کمیسیون مزایده/ کارگروه مذاکره صورت می‏گیرد.

تبصره 1:  اهلیت عمومی مدیرعامل و اعضای هیئت مدیره منصوب خریدار پس از ابلاغ قرارداد واگذاری و قبل از انتصاب، صورت خواهد گرفت.

تبصره 2: مبدأ زمانی اخذ استعلامات موضوع صلاحیت­‌های بندهای (الف) و (ب) این ماده توسط متقاضیان، حداکثر 7 روز کاری قبل از آخرین مهلت ارسال مدارک جهت شرکت در عرضه می­باشد.

ب)  صلاحیت مالی: صلاحیت مالی شامل آن‌ دسته از معیارهایی است که بر اساس آنها توانایی پرداخت اقساط و نیز توانایی مالی برای اداره شرکت ارزیابی می­شود.

ب-1) معیارهای صلاحیت مالی:

تبصره: استفاده از هر نوع سند و مدرک معتبر به عنوان جایگزین یا مکمل مستندات جدول فوق که نشان دهنده توانایی مالی متقاضی باشد به تشخیص کارگروه بلامانع است.

ب-2) اشخاص مشمول ارزیابی: ارزیابی شاخص صلاحیت­ مالی صرفاً در مورد متقاضیان خرید صورت می­گیرد.

ب-3) نحوه ارزیابی و شرایط احراز صلاحیت مالی:

ب-3-1) ارزیابی صلاحیت مالی در موارد قابل واگذاری زیر که به صورت اقساطی عرضه می­شود، توسط کارگروه ارزیابی صورت می­گیرد:

1. عرضه عمده سهام یا حقوق کنترلی
2. عرضه عمده سهام مدیریتی شرکتهای با اهمیت
3. عرضه بنگاه­‌های غیرشرکتی با اهمیت 

شرایط احراز صلاحیت مالی در این بند؛ شامل تأئید متقاضی در معیارهای «بدهی معوق به شبکه بانکی» ، «عدم بدهی معوق به سازمان» و نیز کسب حداقل 55  امتیاز در معیار توانمندی مالی برای عرضه موارد موضوع جزءهای (1) و (3) این بند و حداقل 45 امتیاز برای عرضه موارد موضوع جزء (2) بند مذکور خواهد بود.

ب-3-2) ارزیابی و احراز صلاحیت مالی در موارد قابل واگذاری زیر که به صورت اقساطی عرضه می­‌شوند از طریق بررسی و تأیید متقاضی صرفاً در معیارهای «بدهی معوق بانکی» و عدم بدهی معوق به سازمان» توسط کمیسیون مزایده/کارگروه مذاکره صورت می‏گیرد:

1) عرضه عمده سهام غیرمدیریتی.

2) عرضه عمده سهام مدیریتی سایر شرکت‌ها

3) عرضه سایر بنگاه‌­های غیرشرکتی و  نیز دارایی‌ها

تبصره: مصادیق بنگاه­‌های غیرشرکتی با اهمیت و نیز سهام مدیریتی شرکت‌های با اهمیت؛ در زمان تصویب قیمت؛ رأساً توسط هیئت واگذاری تعیین خواهد شد.

ج) شاخص برنامه کسب و کار

برنامه کسب و کار متقاضی برنامه‌­ای است متضمن محورهای به شرح جدول زیر که متقاضی باید در آن متغیرهای عملکردی مشخصی از شرکت را به صورت کمی هدف­گذاری نماید.

ج-1) معیارهای ارزیابی برنامه کسب و کار:

ج-2) اشخاص مشمول ارزیابی:

ارزیابی برنامه کسب و کار صرفاً در مورد متقاضیان خرید صورت خواهد گرفت.

ج-3) موارد قابل واگذاری مشمول ارزیابی:

ارزیابی برنامه کسب و کار در بنگاه‌­های غیرشرکتی بااهمیت و نیز عرضه عمده سهام کنترلی شرکت‌ها صورت می­گیرد.

تبصره: شرکت‌ها و بنگاه‌هایی که راکد و غیرفعال بوده و یا در موضوعی خارج از موضوع فعالیت اصلی شرکت فعالیت دارند؛ به پیشنهاد سازمان و تصویب هیأت واگذاری از شمول ارزیابی برنامه کسب و کار مستثنی خواهند شد.

ج-4) شرایط تأئید برنامه کسب و کار:

در صورت کسب حداقل 50 امتیاز، برنامه کسب و کار ارائه شده از سوی متقاضی مورد تأئید قرار خواهد گرفت. در صورت برنده شدن متقاضی تحقق حداقل 50 درصد از اهداف تعیین شده به عنوان یکی از تعهدات خریدار و جزء لاینفک قرارداد واگذاری محسوب گردیده و توسط سازمان مورد نظارت قرار خواهد گرفت.

تبصره 1: در معاملاتی که متقاضیان به صورت کنسرسیوم (مشارکتی) اقدام به خرید ­نمایند، ارزیابی هر یک از اعضای کنسرسیوم در شاخص اهلیت عمومی و معیارهای بدهی معوق بانکی و عدم بدهی به سازمان در شاخص صلاحیت مالی، به طور مستقل و همچنین در معیار توانمندی مالی به نسبت میزان مشارکت در خرید هر یک از شرکاء و بر مبنای میانگین وزنی امتیازات اعضاء محاسبه خواهد شد.

تبصره 2: در صورت رد صلاحیت هر یک از اعضا (به جز شریک اصلی که بیش از 50 درصد در خرید مشارکت دارد) و تمایل اعضای باقیمانده کنسرسیوم به ادامه حضور در فرایند عرضه؛ اختیار تصمیم‌­گیری با کارگروه ارزیابی خواهد بود.

د) صلاحیت فنی و مدیریتی:

بر اساس معیارهای این شاخص؛ دانش، تجربه و تواناییِ مدیران منصوب خریدار در چگونگی اداره شرکت و نیز نحوه اجرای برنامه کسب و کار متقاضی ارزیابی می­شود.

د-1)اشخاص مشمول ارزیابی:

ارزیابی صلاحیت فنی و مدیریتی صرفاً در مورد مدیرعامل و اعضای هیئت مدیره منصوب خریدار پس از ابلاغ قرارداد واگذاری و قبل از انتصاب؛ توسط کارگروه ارزیابی صورت خواهد گرفت. اشخاص جدید منصوب توسط خریدار در طول مدت قرارداد نیز مشمول این ارزیابی خواهند بود. این موضوع در آگهی عرضه و قرارداد واگذاری قید خواهد شد.

د-2) موارد قابل واگذاری مشمول ارزیابی:

ارزیابی صلاحیت فنی و مدیریتی در خصوص مدیرعامل و اعضای هیئت مدیره منصوب در معاملات عمده سهام کنترلی شرکت‌ها و نیز مدیر یا سرپرست در بنگاه‌­های غیرشرکتی با همیت صورت خواهد گرفت.

د-3) معیارهای ارزیابی:

د-4) شرایط احراز صلاحیت فنی و مدیریتی:

کسب حداقل 60 امتیاز از مجموع 100 امتیاز معیارهای جدول فوق؛ شرط تأئید صلاحیت فنی و مدیریتی می­‌باشد.

هـ ) محاسبه امتیازات :

1) امتیاز هر شخص مشمول ارزیابی، در هر شاخص برابر است با میانگین امتیازات ارائه شده توسط اعضا.

2) اشخاص مورد ارزیابی می­‌بایست در کلیه شاخص‌­ها حد نصاب مقرر در آن شاخص را کسب نموده باشند در غیر اینصورت این افراد؛ واجد صلاحیت شناخته نخواهند شد.

تبصره 1: چنانچه در هر مرحله از فرایند واگذاری، تا قبل از ابلاغ قرارداد، مواردی دایر بر عدم احراز اهلیت یا صلاحیت­ متقاضی کشف گردد؛ سازمان ضمن تشکیل جلسه کارگروه ارزیابی/ کمیسیون مزایده/کارگروه مذاکره؛ موضوع را گزارش می­‌نماید. در صورت تشخیص مرجع ارزیابی ذیربط مبنی بر صحت موارد کشف شده، مراتب عدم احراز صلاحیت؛ حسب مورد به مرجع برگزار کننده تشریفات عرضه اعلام تا نسبت به جلوگیری از حضور متقاضی رد صلاحیت شده اقدام مقتضی بعمل آید.

تبصره 2: در عرضه سهام به وکالت از بدهکاران اقساط قراردادهای واگذاری و نیز در مواردی که خریدار جدید با موافقت سازمان جایگزین خریدار قبلی در قرارداد می­‌شود؛ ارزیابی اهلیت و صلاحیت‌های موضوع این دستورالعمل الزامی است. 

ماده 3- فرایند ارزیابی:

فرایند ارزیابی اشخاص متناسب با هر یک از روش­‌های واگذاری مطابق شرایط ذیل می­‌باشد:

الف) عرضه­ به روش‌­های مزایده عمومی، مذاکره و مناقصه عمومی:

الف-1) نحوه ارسال مدارک:

محتویات پاکت (الف):

ضمانت­نامه بانکی یا مدارک واریز سپرده شرکت در مزایده/مذاکره/مناقصه 

گواهی عدم سوء پیشینه و گزارش عدم بدهی معوق بانکی

فرم مشخصات متقاضیان.

محتویات پاکت (ب): مدارک و مستندات مربوط به ارزیابی­‌های­ موضوع ردیف (3) جدول بند (ب) و نیز بند (ج) ماده (2).

محتویات پاکت (ج): فرم درخواست خرید

پاکت­‌های (الف)، (ب) و (ج) می­‌بایست در یک پاکت جداگانه قرار داده شده و حداکثر تا تاریخ مقرر در آگهی عرضه به اداره کل حراست سازمان تحویل داده شود.

الف-2) فرآیند بررسی اسناد و مدارک:

1)  پس از اعلام وصول تقاضا توسط اداره کل حراست سازمان، کمیسیون/کارگروه مذاکره با تشکیل جلسه نسبت به گشایش پاکت (الف) متقاضیان و بررسی محتویات آن اقدام می­‌نماید.

پاسخ استعلامات مربوط به «ممنوع‌­المعامله نبودن» ، «عدم محرومیت از معامله موضوع بند (1) ماه (5) قانون ارتقای سلامت نظام اداری و مقابله با فساد» و «عدم بدهی معوق به سازمان خصوصی­‌سازی» به همراه مستندات تکمیلی مربوط به پاکت (الف) متقاضیان در جلسات بعدی کمیسیون مزایده مورد بررسی قرار می­گیرد.

2) پاکت­‌های (ب) و (ج) متقاضیان حسب مورد تا زمان تشکیل جلسات مربوطه نزد اداره کل حراست سازمان نگهداری می­‌شود. ضمناً پاکت­‌های متقاضیان تأیید نشده نیز جهت استرداد به آنان؛ به مدیرکل حراست تحویل داده می­شود.

3) در صورت وجود متقاضیان واجد شرایط؛ کارگروه ارزیابی می­‌بایست حداکثر ظرف مدت 7 روز کاری، فهرست اشخاص واجد شرایط را حسب مورد برای گشایش پاکت­‌های (ج) اعلام نماید.

4) کمیسیون مزایده یا مناقصه پس از دریافت فهرست اشخاص واجد شرایط و ضمن دعوت از آنان، نسبت به برگزاری جلسه به منظور گشایش پاکت­‌های قیمت (پاکت ج) متقاضیانِ اعلام شده از مرحله قبل و انتخاب برنده مزایده اقدام می‌­نماید.

5) کارگروه مذاکره مطابق ضوابط مقرر در دستورالعمل مربوطه نسبت به گشایش پاکت (ج) و انجام مذاکره با متقاضی اقدام نموده و نتیجه مذاکرات برای تصمیم­‌گیری به هیئت واگذاری گزارش می­‌شود.

6) تضمین متقاضیان تأیید نشده توسط کارگروه ارزیابی در هر یک از مراحل فوق، پس از اعلام نتیجه قابل استرداد خواهد بود.

ب) عرضه­ عمومی از طریق بورس و فرابورس:

در عرضه سهام از طریق بورس و فرابورس؛ صرفاً ارزیابی متقاضیان در شاخص برنامه کسب و کار توسط کارگروه ارزیابی صورت می‌گیرد و ارزیابی­‌های متقاضیان از لحاظ اهلیت­‌های عمومی و صلاحیت‌های مالی مطابق با معیارهای مورد عمل توسط بورس و فرابورس مندرج در «ضوابط مربوط به شرایط متقاضیان خرید در معاملات عمده سهام و حق تقدم سهام» مصوب شورای عالی بورس و اصلاحیه های بعدی آن صورت خواهد گرفت.

ب-1) نحوه ارسال مدارک:

1)مدارک مربوط به سپرده حضور در رقابت و درخواست خرید:

متقاضیان در عرضه‌­های بورسی و فرابورسی می­‌بایست مطابق مفاد اطلاعیه عرضه، درخواست خرید و مدارک مربوط به تضمین حضور در رقابت را از طریق شرکت کارگزاری، حسب مورد به بورس مربوطه و شرکت سپرده­گذاری مرکزی اوراق بهادار و تسویه وجوه تحویل نمایند.

2) مدارک مربوط به تعهدنامه حضور در رقابت:  

بررسی صلاحیت بخشی از فرایند عرضه و واگذاری می‌باشد و متقاضیان تأئید صلاحیت شده حق انصراف از شرکت در عرضه را ندارند. بر این اساس آنان ­باید تعهدنامه­‌ای متضمن حضور در رقابت خرید سهام پس از تأئید صلاحیت را امضاء و تحویل نمایند. به منظور حسن اجرای این تعهد، متقاضیان ­باید نسبت به ارائه تضمین، معادل 1 درصد ارزش پایه سهام قابل واگذاری (مندرج در آگهی) به صورت نقدی یا ضمانت­نامه بانکی معتبر اقدام نموده و مستندات واریز یا اصل آن را در یک پاکت جداگانه (پاکت الف) قرار دهند.

 تبصره 1: در صورت حضور بیش از یک متقاضی؛ صرفاً ارزیابی متقاضیانی مورد بررسی قرار می­گیرد که نسبت به واریز سپرده نقدی یا تحویل تضمین­‌نامه موضوع این بند اقدام نموده باشند. در مواردی که صرفاً یک متقاضی در عرضه حاضر بوده و ضمانت­نامه ارائه نکرده باشد؛ تصمیم­‌گیری در خصوص رد متقاضی یا ارائه مهلت جهت تأمین تضمین؛ با کارگروه ارزیابی خواهد بود.

تبصره 2: تضمین متقاضیان تأیید صلاحیت نشده پس از اعلام نتیجه توسط کارگروه ارزیابی یا بورس مربوطه؛ قابل استرداد خواهد بود.

تبصره 3: در صورت انصراف یا استنکاف هر یک از متقاضیان تأیید صلاحیت شده از حضور در رقابت، تضمین ارائه شده به سازمان خصوصی­‌سازی به نفع دولت ضبط خواهد شد و متقاضی حق هر گونه شکایت در هر مرجع قضایی و داوری از جمله هیأت داوری موضوع ماده (30) قانون برنامه سوم توسعه اقتصادی، اجتماعی و فرهنگی جمهوری اسلامی ایران مورد تنفیذ در ماده (20) قانون اجرای سیاست­‌های کلی اصل (44) قانون اساسی و نیز هیئت داوری بورس را نخواهد داشت.

3) مدارک مربوط به بررسی اهلیت و صلاحیت­:

متقاضیان باید مدارک و مستندات مربوط به ارزیابی­ موضوع بند (ج) ماده (2) را در یک پاکت (پاکت ب) قرار دهند.

پاکت­های (الف) و (ب) می­بایست طی یک پاکت جداگانه و حداکثر تا 6 روز کاری قبل از عرضه توسط متقاضیان به سازمان تحویل گردد.

ب-2) فرآیند بررسی اسناد و مدارک:

پس از اعلام وصول تقاضا توسط مدیرکل حراست سازمان، کارگروه ارزیابی با تشکیل جلسه نسبت به گشایش پاکت (الف) و بررسی تعهدنامه حضور در رقابت اقدام می­‌نماید. سپس «ذیحساب» سازمان نسبت به بررسی تضمین حسن اجرای این تعهدنامه اقدام و در صورت تأیید، ارزیابی متقاضی با گشایش پاکت (ب) و مطابق مفاد بند (ج) ماده (2) این دستورالعمل توسط کارگروه ارزیابی صورت می­گیرد. سازمان باید به استناد تصمیم کارگروه مذکور فهرست متقاضیان واجد شرایط برای ورود به رقابت را حداکثر تا روز کاری قبل از عرضه به «سازمان بورس و اوراق بهادار» یا بورس مربوطه اعلام نماید.

تبصره 1: در صورت وجود موارد نقص و یا ابهام در مستندات ارائه شدۀ اشخاص در هر یک از روش­‌های عرضه؛ کارگروه مجاز است مهلتی را برای رفع نقص یا ابهام تعیین نموده و از طریق سازمان به متقاضی اعلام نماید.

تبصره 2: سازمان مکلف است امکان حضور متقاضیان در جلسات کارگروه ارزیابی را اطلاع‌­رسانی نماید تا حسب تشخیص کارگروه مذکور در جلسات ارزیابی حضور یابند.

ماده 4- اعضای کارگروه  ارزیابی:

کارگروه بررسی اهلیت و صلاحیت موضوع این دستورالعمل متشکل از 7 نفر عضو اصلی به شرح زیر است:

- رئیس کل سازمان به عنوان رئیس کارگروه

 - یک نفر به انتخاب وزیر امور اقتصادی و دارایی

 - یک نفر به انتخاب وزیر دادگستری

- یک نفر به انتخاب رییس اتاق تعاون ایران

- یک نفر به انتخاب رییس اتاق بازرگانی، صنایع ، معادن و کشاورزی ایران

- یک نفر به انتخاب رییس سازمان برنامه و بودجه 

- یک نفر نماینده شرکت مادرتخصصی مربوطه به انتخاب بالاترین مقام دستگاه

نمایندگان «دیوان محاسبات کشور» و «سازمان بازرسی کل کشور»  مستقر در سازمان و «مدیرکل حراست سازمان» به عنوان اعضای ناظر و همچنین « معاون واگذاری سهام و دارایی­‌های سازمان» به عنوان دبیر کارگروه و عضو بدون حق رأی، می­باشند.

جلسات کارگروه با حضور حداقل 5 نفر از اعضای اصلی رسمیت دارد. تصمیمات کارگروه (به جزء ارزیابی ها) با رأی اکثریت اعضای حاضر در جلسه معتبر خواهد بود.

سیّدعلی مدنی­زاده