اظهارات وزیر اقتصاد درباره آزادسازی سهام عدالت و عرضه سهام دولت در قالب صندوق های ETF

وزیر امور اقتصادی و دارایی به تشریح برنامه‌ها و اهداف این وزارتخانه در سالجاری از جمله دو موضوع آزاد سازی سهام عدالت و عرضه باقیمانده سهام متعلق به دولت در قالب صندوق های قابل معامله در بورس (ETF) پرداخت.

به گزارش روابط عمومی سازمان خصوصی سازی، بخشی از گفتگوی فرهاد دژپسند، وزیر امور اقتصادی و دارایی در گفتگو با خبرگزاری ایسنا بدین شرح است:

- شما خیلی به بازار سرمایه معتقد هستید. هر چند اگر به نظام تامین مالی در دنیا نیز بنگریم بازار سرمایه نقش بسیار بالایی در تامین مالی اقتصاد کشور ها دارد. در دو سال اخیر هم این بازار در کشور ما رشد قابل توجه ای داشته است. در خصوص نقش بازار سرمایه درکنار بازار پول چه نظری دارید و اتکاء بیشتر نظام اقتصادی کشور به بازار سرمایه را در تامین مالی  چگونه ارزیابی می کنید؟

تامین مالی از طریق شبکه بانکی و بازار سرمایه از امتیازاتی برخوردار می باشند که افزایش اثربخشی هر دوی آنها برای یک اقتصاد توسعه یافته اجتناب ناپذیر است. اما باید برای تامین مالی در قالب چارچوب هایی عمل کنند تا  هر دو قابل اعتماد و اطمینان بوده و تا حد ممکن ریسک و هزینه های تامین مالی را کاهش دهند.

ماهیت بازار سرمایه از امتیازات ویژه ای برخوردار است. با توسعه بازار سرمایه و ارتقای مشارکت و اعتماد آحاد مردم و بنگاه ها در سایه شفافیت هر چه بیشتر، این بازار مسیری کارا و دقیق برای مردمی کردن اقتصاد و همچنین شکل گیری اقتصاد عدالت بنیان است حاصل می شودکه نمونه آنرا با آزاد سازی سهام عدالت در محیط بازار سرمایه مشاهده کردیم.

 

- در خصوص عرضه سهام شرکت های دولتی در بازار سرمایه که در دوران وزارت شما به عنوان رویکرد غالب مورد استفاده قرار گرفته است بیشتر برای ما توضیح می دهید؟

این موضوعی راهبردی برای دولت است. قبل از ورود به بحث اشاره کنم عالی‌ترین مقام اجرایی کشور از برنامه عرضه سهام متعلق به دولت در بازار سرمایه در مقاطع مخلتف زمانی حمایت کردند و این نشان از جدی بودن این رویکرد در واگذاری است.اما از دو جهت می توان به این موضوع در شرایط حاضر پرداخت. اول تأمین مالی دولت و دوم توسعه و تعمیق بازار سرمایه و به نحوی همان خصوصی سازی.

بازار سرمایه بازاری شفاف است و قیمت‌ها در محیطی تعیین می‌شود که همگان نسبت به آن آگاه هستند. در این محیط رقابت بدون حاشیه صورت می‌پذیرد و خیلی از آسیب‌هایی که در دیگر روش های واگذاری وجود دارد در این روش، بروز پیدا نمی‌کند.

بنابراین ما در تلاش هستیم تا با استفاده از این بازار شفاف، واگذاری های دولت به بخش خصوصی را افزایش دهیم. من بارها به این نکته اشاره کردم که عرضه سهام متعلق به دولت در بازار سرمایه علاوه بر تعمیق بازار می تواند به تأمین مالی دولت بدون بروز عوارض جانبی کمک کند و در این شرایط عصای دست دولت باشد. روش های مختلفی هم برای این موضوع پیشنهاد دادم از جمله اینکه در دوران اوج بازار به وزرایی که در مجموعه وزارتخانه خود شرکت و بنگاه زیادی دارند گفتم که بیایید اوراق قابل تبدیل به سهام عرضه کنید و از فرصت بازار سرمایه بهره ببرید.

در کنار بخش دولتی تلاش کردیم تا  نهادهای عمومی غیردولتی هم اقدام به عرضه سهام کنند. یک نمونه آن عرضه سهام شستا بود و البته سایر نهادها هم برای عرضه سهام اعلام آمادگی کردند. این موارد در کنار عرضه سهام شرکت های متعلق به بخش خصوصی مورد توجه قرار گرفت. هرچند این عرضه ها با توجه به شرایط بازار سرمایه به مرور زمان و با هدف توسعه و تعمیق این بازار انجام خواهد پذیرفت. یعنی هر عرضه قابل توجه ای در بازار از سوی دولت یا نهادهای عمومی غیردولتی قطعاً با لحاظ طرف تقاضا و بدون اثرگذاری مخرب بر روند طبیعی بازار انجام خواهد پذیرفت.

نمونه آن عرضه همان سهام شستا، دارایکم و پالایش یکم بود که در هنگام عرضه با استقبال مناسب بازار روبه رو شد. در هفت‌ماهه ابتدایی سال جاری بیش از ۳۳ هزار میلیارد تومان سهام متعلق به دولت در این بازار به فروش رسیده است که بیش از ۲۰ هزار میلیارد تومان آن از طریق ETF هایی بود که به آنها اشاره کردم.

 

- اگر بخواهیم مهم ترین رویدادهای سال جاری در بازار سرمایه را مرور کنیم باید از دو موضوع آزاد سازی سهام عدالت و عرضه باقیمانده سهام متعلق به دولت در قالب صندوق های قابل معامله در بورس (ETF) یاد کنیم. در خصوص این دو موضوع توضیح بیشتر می‌فرمائید.

در خصوص سهام عدالت باید بگویم که این موضوع مغفولی بود که به همت همکاران من در مجموعه وزارت اقتصاد و با حمایت های مقام معظم رهبری، ریاست جمهور و دیگر اعضای محترم هیئت دولت و دیگر عوامل ذیربط از جمله شورای عالی بورس به نتیجه رسید. از همان ابتدا که من به عنوان وزیر اقتصاد مشغول به خدمت شدم، آزاد سازی سهام عدالت را در برنامه های خود مد نظر داشتم. در دو سال گذشته تلاش های فراوانی رابه انجام رساندیم تا علاوه بر طراحی مناسب فرآیندهای عملیاتی و اجرایی، بتوانیم زیرساخت های فنی و حقوقی مرتبط را به نحو مطلوبی توسعه دهیم. بر این اساس در سال جاری تا ۶۰ درصد از سهام متعلق به هر فرد آزادسازی شد. موضوع سهام عدالت هم موضوع بسیار گسترده ای است که باید آنرا هم در یک گفتگوی مجزا به تفصیل شرح دهم. اما اگر با نگاه بازار سرمایه به این موضوع بنگریم فارغ از امورات اجرایی،  سه بحث برای ما کلیدی بود، اول اینکه پیش بینی می شد با آزاد سازی سهام عدالت، طرف عرضه سهام در بازار سرمایه سنگین شود.

بحث دوم به دنبال آزادسازی واقعی بودیم. به این معنا که با اجرای فرمان آزاد سازی دیگر مالکیت و مدیریت سهام بصورت کامل به افراد منتقل شود و افراد خودشان بتوانند به نحو مقتضی در سبد سهام خود دخل و تصرف کنند و فردی که فروشنده سهام بود در کمترین زمان ممکن به وجه ناشی از فروش سهام خود دست یابد. بر این اساس باید حد بهینه ای را برای آزاد سازی سهام عدالت پیش می بردیم. در مرحله اول که ۳۰ درصد آزادسازی انجام گردید، عرضه سهام بسیار کمتر از پیش بینی و ظرفیت بازار سرمایه رخ داد. این امر به ما نشان داد که آحاد مردم با درک از ارزشمندی پورتفوی سهام عدالت کمتر تمایل به فروش این سهام دارند. بنابراین این انعطاف پذیری ایجاد شد تا بتوانیم میزان آزادسازی را به ۶۰ درصد نیز افزایش دهیم که به نظر در شرایط حاضر تا حدودی می توان آنرا میزان بهینه دانست.

بحث سوم طراحی مدل متفاوت آزاد سازی برای افراد مختلف بود. چرا که تمامی افراد تمایل یا توانایی به حضور مستقیم در بازار سرمایه را ندارند. از اینرو در قالب دو گزینه مستقیم و غیرمستقیم به افراد حق انتخاب برای نحوه آزاد سازی سهام عدالت داده شد.

در روش مستقیم سهام بطور کامل به پورتفوی سهامداری شخص منتقل می شد و تمامی حقوق و امورات سهامداری به شخص واگذار می شد. اما در روش غیرمستقیم، اشخاص با واسطه شرکت های سرمایه گذاری استانی اعمال حق مالکیت خود را انجام می دهند. البته ساماندهی این شرکت های استانی فرصت جدیدی که ناشی از مزیت حاصل از تجمیع سهام افراد است را برای بهینه سازی و توسعه سرمایه گذاری ها ایجاد می کرد. بنابراین به این شرکت ها اختیاراتی داده شد، که امیدواریم در آینده ای نزدیک شاهد حضور و فعالیت ۳۱ شرکت سرمایه گذاری توانمنددر نظام تامین مالی کشور باشیم.

 

- پیشنهاد شما به سهامداران عدالت چیست؟

اطمینان دارم اکنون همه افراد نسبت به ارزنده بودن پورتفوی سهام عدالت آشنا شده اند. پورتفوی سهام عدالت شامل مجموعه سهام شرکت های بسیار معتبر و گلچین شده کشور است و قطعاً سهامداری این سبد سهام در آینده می تواند منافع بیشتری را برای سهامدارن ایجاد کند. در مجموع من پیشنهاد می کنم، مگر به غیر از ضرورت، افراد سهامداری کنند و اساسا از منافع  کوتاه مدت (سود سالیانه) و بلندمدت (افزایش عرضه سهام) آن بهره مند شوند. با اینحال با مصوبات خوبی که در شورای عالی بورس داشتیم توانستیم ظرفیت مناسبی را برای سمت تقاضای سهام عدالت ایجاد کنیم تا افرادی که اضطرار به فروش سهام عدالت دارند بتوانند در کوتاه ترین زمان، نسبت به فروش سهام خود اقدام نمایند.

 

-  در خصوص ETF چه نظری دارید؟

عمده شواهد واگذاری‌ انجام پذیرفته در سال‌های اخیر بیانگر آن است که خصوصی‌سازی شرکت‌های دولتی از طریق عرضه در بورس منافع بیشتر و چالش‌های کمتری را به دنبال داشته و باید اذعان داشت که واگذاری از طریق بازار سرمایه نسبت به روش‌های خارج از بازار (مزایده – مذاکره) ضمن ترجیح قانونی، از مزایای بیشتری برخوردار است. در یک سال اخیر نیز با حمایت های دولت محترم و تصویب مجلس شورای اسلامی، واگذاری باقیمانده سهام دولت در قالب صندوق های سرمایه گذاری قابل معامله در بورس (ETF) به عنوان یک راهکار اجرایی برای اولین بار مورد تأیید قرار گرفت. هر چند از ابتدای سال ۱۳۹۷ با پیش‌بینی مقدمات لازم، تلاش شد تا واگذاری باقی‌مانده سهام دولت در قالب صندوق سرمایه‏گذاری قابل معامله در بورس(ETF) انجام پذیرد، اما با بروز مقاومت‌های مختلف و ممانعت از پیشنهاد این روش در قانون بودجه سال ۱۳۹۸، عملاً امکان استفاده از آن در سال گذشته میسر نشد، و در نهایت تأسیس این صندوق ها در چارچوب مفاد تبصره (۲) قانون بودجه سال ۱۳۹۹ کل کشور به تصویب مجلس شورای اسلامی رسید و زمینه قانونی لازم برای استفاده از این ظرفیت فراهم شد.

پس از آن، فرآیند اجرایی این طرح در کوتاه‌ترین زمان ممکن با حمایت‌های مستقیم دولت آغاز و هیأت وزیران در اواخر فروردین ماه سال‌جاری، اقدامات اولیه به‏ منظور پذیره‏ نویسی واحدهای سرمایه‏ گذاری صندوق سرمایه ‏گذاری قابل معامله (ETF) را به تصویب رسانید.

 انتخاب این روش همراستا با عزم جدی دولت محترم بر اعمال سیاست واگذاری ۱۰۰ درصدی به بخش خصوصی و رعایت اصول سلامت و شفافیت در واگذاری ها  است.

واگذاری از طریق ETF  فرصتی را ایجاد می‌نماید که علاوه بر اجتناب از محدودیت‌های ناشی از روش‌های مزایده، مذاکره و عرضه بلوکی سهام در بورس، گسترش مالکیت عمومی از طریق فروش به آحاد مردم رخ داده و جذب و هدایت نقدینگی جامعه به سمت فعالیت‌های مولد از طریق بازار سرمایه اتفاق افتد. بدیهی است این امر علاوه بر توسعه و تعمیق بازار سرمایه، امکان فروش سهام در حجم ریالی بالا بصورت کاملاً شفاف منجر به تأمین منابع به‌صورت نقد را فراهم آورده و ریسک عدم وصول اقساط در آینده را به صفر می‌رساند.

با استفاده از این ظرفیت تا کنون ما دو ETF بانکی و پالایشی را به ارزش بیش از ۲۰ هزار میلیارد تومان با مشارکت بیش از پنج میلیون نفر در بازار سرمایه عرضه کردیم، و در برنامه داریم تا پایان سال صندوق های دیگری را نیز در بازار عرضه کنیم.

 

- آقای وزیر لایحه بودجه سال آینده به مجلس شورای اسلامی ارائه شده است. این بودجه چه آثاری بر بازار سرمایه در سال آتی دارد و تا چه حدی به ظرفیت این بازار تکیه شده است؟

در بودجه سال آینده استمرار استفاده از سازوکار صندوق های قابل معامله در بورس و تأمین ۹۵ هزار میلیارد تومان از طریق واگذاری شرکت ها و فروش سهام که رشد هشت برابری نسبت به رقم مصوب قانون بودجه سال جاری دارد، پیش بینی شده است. هم چنین انتشار ۵۵ هزار میلیارد تومان انواع اوراق مالی اسلامی جدید و ۷۰ هزار میلیارد تومان اوراق نفتی در نظر گرفته شده است.

همچنین بسیاری از شرکت هایی که مالکیت آنها هم اکنون در اختیار دولت است، دارای ارزش ذاتی بالا و با قابلیت ها و ظرفیت های فراوان هستند. لزوم واگذاری این شرکت ها در سال های آتی علاوه بر اینکه سبب می شود تا دارایی های باکیفیت در بازار سرمایه عرضه شود، بر شفافیت در امر واگذاری ها نیز اثر مثبتی خواهد داشت. ذات بازار سرمایه شفافیت است و با فروش بنگاه های دولتی در این بازار، ما توانسته ایم از این مزیت بهره ببریم.

البته ما در این ارتباط نباید از ظرفیت سازی برای تقاضا نیز غافل شویم و قطعاً در سال آتی در ادامه برنامه هایی که امسال به سرانجام رسانیدم، ارتقاء ظرفیت، و توسعه و تعمیق بازار سرمایه را  پیگیری خواهیم کرد. هرچند قطعاً عرضه های ما در سال آتی با توجه به ظرفیت های این بازار انجام خواهد پذیرفت و مطمئن باشید به نحوی برنامه ریزی خواهد شد که عرضه های سهام دولتی ماهیت بازار سرمایه را با چالش مواجه نکند بلکه این عرضه ها به رونق بیشتر بازار نیز منجر شود.

به عنوان مثال در سال آتی لزومی به عرضه همه این سهام بصورت خرد در بازار وجود ندارد و ما با توجه به وضعیت بازار از روش های گوناگون از جمله واگذاری سهام شرکت های دولتی  به صورت بلوکی استفاده خواهیم کرد. یا همچنان از روش واگذاری سهام در قالب ETF همچنان استفاده می کنیم. همانگونه که می دانید در این روش هدف اصلی دولت، کسب درآمد نیست چرا که عرضه بصورت خرد یا بلوکی برای دولت سوداوری بیشتری را به همراه خواهد داشت. در این روش بنگاه های تراز اول کشور با تخفیف های قابل توجه به آحاد مردم عرضه می شوند و ما با این روش می توانیم چند هدف شفافیت، مردمی سازی، خصوصی سازی واقعی، جلوگیری از بروز فساد و غیره را به صورت همزمان تحقق بخشیم. حتی مدل های جدید تری را هم در حال طراحی هستیم که در نتیجه استفاده از آنها امکان حضور آحاد مردم تسهیل شود و همگان قادر به مشارکت در عرضه سهام های دولتی باشند.

مهدی حاجی وند
تهیه کننده:

مهدی حاجی وند

0 نظر برای این مقاله وجود دارد

نظر دهید

متن درون تصویر امنیتی را وارد نمائید:

متن درون تصویر را در جعبه متن زیر وارد نمائید *

چندرسانه‌ای